On-balance hedging tegen renterisico's

We gaan nader in op de verschillende mogelijkheden om renterisico's af te dekken met behulp van rente-instrumenten. Het gebruik van rente-instrumenten wordt in de praktijk ook wel aangeduid onder de verzamelnaam 'hedging' of als 'het aangaan van een hedge'. Voordat een onderneming tot de inzet van rente-instrumenten besluit, moet echter allereerst duidelijk zijn:

• welke renterisico's afdekking behoeven;
• wat de precieze omvang is van het renterisico;
• wat de termijn is waarover renterisico wordt gelopen.

Onder een on-balance hedge verstaan we het verminderen van renterisico door afstemming van de duration aan de activa- en de passivazijde van de balans. Van belang daarbij is dat we ons aan de passivazijde beperken tot het vreemd vermogen, omdat uitsluitend hierover renterisico wordt gelopen. Is – zoals doorgaans het geval – een onderneming of een project ook met eigen vermogen gefinancierd, dan beperken we ons aan de activazijde tot het met vreemd vermogen gefinancierde deel van de activa. Omdat in de praktijk een dergelijke splitsing aan de activazijde niet altijd even makkelijk te maken is, kan ter bepaling van dit aandeel gewerkt worden met een (fictieve) deelfactor VreemdVermogen/TotaalVermogen.

Een projectontwikkelaar heeft het plan opgevat een kantorencomplex te realiseren en dit de komende vijf jaar op leasebasis te gaan verhuren. De leasetermijnen heeft hij, op annuïtaire basis, als volgt berekend:

• vijfjaarlijkse leasetermijnen van € 2.000.000;
• rentepercentage 8%;
• betaling termijnen postnumerando, dat wil zeggen jaarlijks achteraf.

Uit deze gegevens resulteert een contante waarde van de leasetermijnen van € 7.985.420, berekend met behulp van de basisfunctie HW(rente;aantal-termijnen;bet;tw;type_getal) in het bereik B2:B7 van het werkblad On-balance hedging tegen renterisico's.

Ter financiering van dit project besluit de projectontwikkelaar een vijfjarige, 8 procents lineaire lening af te sluiten van eveneens € 7.985.420. Op basis van deze gegevens berekenen we de duration van zowel de leasetermijnen (als activum) als de lineaire lening (als passivum). Voor de berekening van de op annuïtaire basis berekende leasetermijnen verwijzen we naar Berekening aantal annuïteiten met gegeven bedrag en intrestvoet en Leasing.

Het amortisatieschema van de leasetermijnen is opgenomen in het bereik A14:E18, de berekening van de duration in de toegevoegde kolommen f, g en h:

• In kolom f (F14:F18) is de contante waarde berekend voor de leasetermijnen uit kolom B.
• In kolom g (G14:G18) is hieraan een gewicht toegekend door de contante waarden in kolom F te delen door de som van de contante waarden in cel F19.
• In kolom H zijn de durationfactoren bepaald door de waarden in de kolommen a en g met elkaar te vermenigvuldigen.

Optelling van de durationfactoren levert ten slotte een duration op van 2,8465 (H19).

Op dezelfde manier is het amortisatieschema van de lineaire lening opgenomen in het bereik A21:E25. Ook hierbij is de duration berekend in de kolommen f, g en h. De duration van de lineaire lening bedraagt 2,7197 (H26).

Het verschil tussen de duration van de leasetermijnen en de lineaire lening – dat staat gespecificeerd in het bereik A28:H32 – wordt uiteindelijk veroorzaakt door het verschil in de restant(lening)waarden, zoals weergegeven in het bereik E28:E32.

Verklaring resultaat

Omdat de duration van de aangetrokken geldmiddelen (passiva) lager is dan de duration van de uitgezette geldmiddelen (activa), heeft de onderneming voordeel bij een rentedaling (de onderneming kan dan immers 'eerder' profiteren van een relatief lage inleenvoet). Automatisch heeft de organisatie echter ook nadeel bij een eventuele rentestijging (de onderneming moet dan 'eerder' inlenen bij een hogere rente- of inleenvoet).

De (theoretisch) perfecte hedge in dit voorbeeld kan verkregen worden door – in plaats van een lineaire lening – over te gaan op een annuïtaire lening met exact dezelfde kenmerken als de lease. In dit geval zal de duration van de inkomende kasstromen namelijk exact gelijk zijn aan die van de uitgaande stromen en eveneens 2,8465 bedragen.

Als hedging niet mogelijk is via (herstructurering van) de balans, kan bij het ontbreken van durationevenwicht teruggevallen worden op verschillende soorten off-balance-instrumenten. Vaker in de praktijk gebruikte hedge-instrumenten behandelen we in Een vastrentende lening door een swap variabel maken.