Berekening meervoudige dekkingsbijdrage per product(groep)

De berekening van dekkingsbijdragen is een specifieke vorm van resultaatberekening, waarbij wordt gekeken in welke mate producten of klanten bijdragen aan het resultaat van een onderneming. De dekkingsbijdrage is het bedrag dat een product of klant bijdraagt aan de dekking van indirecte kosten en aan de winst van de onderneming. Het wordt ook wel de `direct product profitability' genoemd.

De kernvraag bij een dekkingsbijdrageberekening is: hoeveel draagt elk product (of elke klant) bij aan het totale resultaat van het bedrijf?

Meestal worden dekkingsbijdrageberekeningen gemaakt van producten. Voor het gemak wordt hierna dan ook steeds gesproken van producten. Het is echter ook mogelijk om dekkingsbijdrageberekeningen te maken van andere onderwerpen dan producten, bijvoorbeeld van productgroepen, klant(groep)en, afzetmarkten of verkoopkanalen.

Vaak is te zien dat bepaalde producten hogere bijdragen genereren dan andere producten. Voor het bedrijf is het van belang vast te stellen welke producten dat zijn: welke producten zijn het meest winstgevend en welke producten het minst? En zijn er ook producten die verliesgevend zijn (negatieve bijdrage)? Daarbij moet niet alleen worden gelet op de bijdrage per verkochte eenheid product, maar ook op het volume (de verkochte hoeveelheden). Dat geeft immers aan hoe zwaar het betreffende product meeweegt in het totale resultaat van de onderneming.

In dit werkblad wordt een meervoudige dekkingsbijdrageberekening gepresenteerd met drie niveaus:

• individuele producten (niveau I);
• binnen een productgroep (niveau II);
• die op hun beurt weer ingedeeld zijn in productclusters (niveau III).

Deze DB-berekening wordt gekarakteriseerd door de volgende eigenschappen:

• de verkoopopbrengsten worden ingedeeld naar individuele producten;
• de kortingen en variabele kosten worden als direct aan elk product toe te wijzen kosten gecategoriseerd. Hierna resulteert het brutoresultaat per product;
• in het verdere verloop worden eerst die vaste kosten afgetrokken die direct aan individuele producten kunnen worden toegerekend;
• na aftrek van deze variabele en vaste directe kosten resulteert per product de dekkingsbijdrage op niveau I.

  Deze (normaliter positieve) dekkingsbijdrage I zou voldoende moeten zijn om de vaste kosten

  • van productgroepen;
  • van productclusters;
  • en ten slotte van de onderneming;

  te dekken.

Indien de dekkingsbijdrage I voor een of meerdere producten al een negatieve waarde oplevert, dan betekent dat, dat dit/deze product(en) verliesgevend zijn en niet in staat zijn om de overige indirecte kosten te dragen.

De opstelling van een dergelijke dekkingsbijdrageberekening vereist een:

• indeling van de opbrengsten per product;
• indeling van de kortingen per product;
• indeling van de kosten naar variabele en vaste kosten;
• indeling van de variabele kosten per product;
• indeling van de vaste kosten naar de kleinst mogelijke kostendragercategorie c.q. naar het laagst mogelijke niveau: bij voorkeur naar producten, en indien dit niet mogelijk is naar productgroepen of productclusters.

Om te kunnen bepalen welke bijdrage verschillende producten respectievelijk productgroepen en productclusters genereren, moet voor zeven producten van een bedrijf op basis van gegevens over het afgelopen boekjaar een meervoudige dekkingsbijdrageberekening worden opgesteld.

De belangrijkste vraag is: hoe draagt

• elk product;
• elke productgroep;
• en elk productcluster;

bij aan het totale bedrijfsresultaat?

Bovendien moet worden vastgesteld welk product respectievelijk welke productgroep of welk productcluster er bij de verschillende resultaatniveaus/dekkingsbijdragen als 'beste' en als 'slechtste' uitspringt.

Daarnaast moet voor ieder product respectievelijk iedere productgroep of productcluster worden aangegeven welk aandeel deze heeft in de totale dekkingsbijdrage op de verschillende niveaus, om inzicht te krijgen wat in het afgelopen boekjaar de belangrijkste producten waren voor de organisatie.

Deze informatie kan behulpzaam zijn bij beslissingen over het verschuiven van verkoopinspanningen en productie: voor welke producten (met de beste dekkingsbijdragen) moeten de verkoopinspanningen en productie indien mogelijk worden vergroot en voor welke producten (met de mindere dekkingsbijdragen) moeten de verkopen en productie worden verminderd?

In dit werkblad wordt berekend:

In de rijen met de aanduiding '#a' worden telkens de voorafgaande rijwaarden als percentage van de omzet (rij 1) uitgedrukt. In de rijen met de aanduiding '#b' worden de voorafgaande rijwaarden als percentage van het totaal van het bedrijf (kolom L) uitgedrukt.

Toelichting bij de resultaten

Door de vergelijking van de diverse individuele waarden per product met de desbetreffende totaalwaarde op bedrijfsniveau kunnen al enige uitspraken worden gedaan over de rentabiliteit van individuele producten respectievelijk productgroepen.

Voorbeeld 1

Product A heeft uitgedrukt als percentage van de omzet:

• de hoogste kortingen (-4,2%, gemiddeld is 4,0%);
• de hoogste variabele productiekosten (52,9%, gemiddeld is 42,3%);
• de laagste variabele verkoopkosten (5,7%, gemiddeld is 11,9%).

Deze laatste kostensoort is – absoluut gezien – echter relatief gering. Het brutoresultaat (pos.# 7) van product A is van alle producten absoluut gezien het laagst (€ 79.084), en behoort ook relatief gezien tot de laagste (37,2%).

Voorbeeld 2

De zeggingskracht van deze DB-berekening wordt vergroot doordat het aandeel in het bedrijfstotaal in de rijen met de aanduiding '#b' wordt uitgedrukt (rij 1b, 3b, 5b, 7b, 9b, 12b, 15b):
Product A heeft maar een brutoresultaat van 37,2% (rij 7a), terwijl het gemiddelde brutoresultaat van het gehele bedrijf op 41,9% ligt (kolom L).
Hoewel product A 10,1% van de totale omzet van het bedrijf vertegenwoordigt (rij 1b), heeft het nog maar een aandeel van 8,9% in het totale brutoresultaat (rij 7b). Hieruit is ook af te leiden dat dit product hoger dan gemiddelde kosten heeft en een lager dan gemiddelde bijdrage levert.
Uit rij 7b blijkt dat het brutoresultaat van product A maar een aandeel van 8,9% in het totale brutoresultaat heeft. Daarmee heeft product A het kleinste aandeel in het totale brutoresultaat van alle producten. Ook wat betreft de omzet (rij 1b) is het het kleinste product. De impact van de relatief slechte bijdrage van dit product op het totale resultaat van de onderneming is daardoor (nog?) niet zo groot.

Indien het bedrijf bij een toename in de vraag naar product 'D' (met een DB I als percentage van de omzet van 48,5%) als gevolg van het bereiken van capaciteitsgrenzen moet gaan denken aan de productievermindering van andere producten, dan zou in dit geval de bedrijfseconomische beslissing een productievermindering van product 'A' betekenen. Product 'A' heeft maar een DB I ten opzichte van de eigen omzet van 28,9% (slechtste waarde). Tegelijkertijd heeft dit product 'A' ook het kleinste aandeel in de totale DB I.

Voor een sneller overzicht zijn naast de kolom 'totaal bedrijf' (kolom L) de volgende kolommen toegevoegd:

• De 'beste' en 'slechtste waarde' voor de diverse dekkingsbijdragen in verhouding tot verkoopopbrengsten. Hiermee is in één oogopslag duidelijk wat relatief gezien de hoogste en laagste bijdragen zijn.
• Het 'grootste', respectievelijk 'kleinste aandeel' in het bedrijfstotaal. Hiermee wordt duidelijk wat de weging is van de respectievelijke dekkingsbijdragen van individuele producten in het bedrijfstotaal en hoe eenzijdig of afhankelijk het bedrijf eventueel is van één of enkele producten.

Resultaatanalyse en beoordeling

Zoals blijkt uit de bovenstaande voorbeelden met betrekking tot dekkingsbijdrage I van product A, wordt de zeggingskracht verhoogd doordat niet alleen de graadmeter 'percentage van de omzet' wordt toegevoegd, maar ook de weging van het productresultaat (DB I, DB II of DB III) in het betreffende totaalresultaat op de diverse niveaus wordt gemeten.

In dit werkblad heeft het product D met 48,5% de hoogste relatieve dekkingsbijdrage I. Omdat dit product echter het kleinste product is uit het pakket van het bedrijf (met een aandeel van 8,5% in de totale omzet), is het aandeel van dit product in de totale dekkingsbijdrage I maar 12,4%.

Zoals hierboven al gedeeltelijk aangeduid, leveren de producten A (28,9%) en F (30,8%) de slechtste dekkingsbijdragen I aan het totale bedrijf. Aan de andere kant zijn de aandelen in de totale dekkingsbijdrage I voor de producten A en F ook het kleinst.

Resultaten en conclusies uit analyse van dekkingsbijdrage I

Voor de optimalisering van DB I op bedrijfsniveau kan het volgende worden overwogen:

• deductie van de omzet (bij gelijkblijvende kosten) van de producten:
  • A (DB I: 28,9% van de omzet; 8,7% van de totale DB I);
  • F (DB I: 30,8% van de omzet; 10,0% van de totale DB I);
• bij gelijktijdige omzetverhoging (gelijkblijvende kosten vooropgesteld) van de producten:
  • D (DB I: 48,5% van de omzet);
  • C (DB I: 34,8% van de omzet);
  • E (DB I: 32,4% van de omzet).
  
  met als doel de absolute waarde van dekkingsbijdrage I voor het gehele bedrijf te vergroten. Daardoor worden de DB II, DB III en DB IV voor de dekking van productoverstijgende vaste kosten vergroot. Dit resulteert dan in een groter nettoresultaat.

De hierboven aangeduide resultaten en conclusies volgen uit een bedrijfseconomische analyse over de afgelopen periode X.

Voordat de resulterende conclusies kunnen worden toegepast, dienen echter nog andere, meer commercieel georiënteerde vragen te worden beantwoord en een nadere uitwerking van planninggerelateerde berekeningen te worden gemaakt.

Als voorbeeld zijn hier enkele vragen gesteld. Ze hebben betrekking op de reductie van de producten A en F en omzetvergroting van de producten D, C en E.

Vragen

1. Indien de producten A en/of F worden gereduceerd of opgegeven, zijn er afnemers die dan ook de producten met een relatief hoge dekkingsbijdrage niet zullen kopen?
2. Is er voldoende marktvraag naar de producten D, C en E?
3. Kan verwacht worden dat bij uitbreiding van de verkopen voor de producten D/C/E de tot dan toe geldende catalogusprijzen moeten worden verlaagd?

   Of nemen de kortingen relatief gezien wellicht toe omdat grotere kortingen moeten worden verleend (bijvoorbeeld bij hantering van volumegerelateerde kortingen)?

   Met andere woorden, zijn er reacties te verwachten op de markt die een vermindering van de nettoprijs per product tot gevolg hebben?

4. Zijn er nieuwe investeringen nodig voor een productieverhoging van de producten D/C/E?

   Indien ja, hebben deze investeringen dan een kostenverhogend effect? Dat wil zeggen, leiden ze tot relatief hogere vaste productkosten?

5. Resulteert de productieverhoging in relatief hogere variabele productiekosten? (bijvoorbeeld door extra ploegentoeslagen of overurentoeslagen)?
6. Dienen in dergelijke gevallen voor de verhoogde omzet ook hogere omzetgerelateerde provisies te worden betaald (leidend tot relatief hogere variabele verkoopkosten)?
7. Verder onderzoek en beraad dienen uit te wijzen of door de voorgenomen structuurverandering in de productomzet ook veranderingen optreden in de vaste kosten van productgroepen, productclusters of het bedrijf (pos.# 11, 14 en 17).

Beslissend voor alle overwegingen en berekeningen is het streefresultaat:
een duurzame verbetering/verhoging van de dekkingsbijdrage IV = nettoresultaat op bedrijfsniveau.